Pradawny streetart: malarstwo skalne. Część I.

Sztuka i potrzeba jej tworzenia towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów. Najstarsze znane nam relikty związane z twórczością artystyczną naszych przodków, pochodzą sprzed około 50 tysięcy lat i są to głównie kamienne płytki ozdobione nacięciami. Istotny rozwój sztuki pradziejowej nastąpił między 25 a 10 tysiącami lat p. n. e.
Na ten czas przypadają znaczne zmiany klimatyczne, pociągające za sobą różne skutki zmiany w krajobrazie. W wyniku cofnięcia się lądolodu możliwa stała się ekspansja gromad ludzkich na tereny nizinne. Dodatkowo, wzrost produkcji narzędzi, stabilność regionów osadniczych, wyspecjalizowanie gospodarki myśliwskiej, oraz znaczne zróżnicowanie kulturowe (krąg kultur magdaleńskich, kultura hamburska, krąg kultur z tylczakami łukowymi, kultury z liściakami), wszystkie te czynniki sprawiły, że krok na przód w rozwoju sztuki stał się możliwy, a twórcą jego miał być homo sapiens sapiens.

Najznakomitsze malowidła na ścianach grot powstają w młodszej fazie górnego paleolitu . Obszar ich występowania jest imponujący, obejmuje tereny Francji (Chauvet, Lascaux, Rouffignac, Font-de-Gaume, ), Hiszpani (Altamira, Tito Bustillo), Ukrainy, Syberii, wspaniałych odkryć dokonano na Morawach (jaskinia Pekarna), w Azji (Indie) oraz w Afryce. Największa liczba malowideł występuje jednak w grotach we Francji i północnej Hiszpanii, stąd zabytki te nazwano malarstwem franko-kantabryjskim.

Tak prawdopodobnie wyglądało malowanie jaskini, źródło: http://birdbookerreport.blogspot.com/

Pierwsze przejawy malarstwa naskalnego to głównie rysunki kreślone palcem odciśniętym w miękkiej glinie, lub obrysy całej dłoni. Początkowo były to przypadkowe pociągnięcia, które z czasem przekształciły się w zarys zwierzęcego profilu,choć na tym etapie, często są to jeszcze wizerunki częściowe i niekompletne. Najwcześniejszy, znany nam przykład obrysów rąk, pochodzi z odkrytej w 1994 roku jaskini Chauvet, mieszczącej się w południowej Francji, w rejonie Ardeche.

Obrys ręki z jaskini Chauvet we Francji.

Istotnego materiału badawczego dostarcza nam również jaskinia Rouffignac, w której na tysiącach metrach powierzchni, odnajdujemy wiele śladów palców oraz wizerunki mamutów i nosorożców. Malowano głównie węglem drzewnym i kredą. Aby uzyskać odpowiednie barwy, używano ochry, naturalnego minerału, który starty na proszek dawał czerwone, brązowe i żółte pigmenty. Barwnik nakładano palcem bezpośrednio na powierzchnie skalną, bądź też wydmuchiwano go ze słomianej rurki.

Paleolityczne dekoracje pokrywały zarówno ściany jak i i sklepienia jaskiń. Większość malowideł naskalnych przedstawia zwierzęta epoki lodowcowej: bizony, konie, mamuty, woły, kozły, jelenie, ale też lwy, niedźwiedzie i nosorożce. Ludzie przedstawiani byli rzadko. Znanych jest zaledwie kilka rytów z wizerunkami kobiet (La Roche á Lalinde), antropomorficzne ryty „Adama i Ewy” z Rouffignac. Godne wymienienia jest również malowidło „Czarownika” z groty Les Troi Frères. Zaskakujący jest przy tym fakt, że na tle perfekcyjnych rysunków zwierząt, wyobrażenia ludzi pozostają nieudolne, przesadnie eksponujące kształty.

Schematyczna postać kobieca na plycie kamiennej w jaskini La Roche á Lalinde we Francji.
c58
Malowidło „Czarownika” z groty Les Troi Frères we Francji.

Sylwetki zwierząt przedstawiane były w naturalnym ruchu. Przeglądając zestaw tych zabytków można powiedzieć, że ich twórcy oddawali w nich sytuacje prawdziwe, co nie skłaniało ich do schematyzacji. Cechą charakterystyczną tej sztuki jest to, że malowane lub ryte są pojedyncze postaci ludzi i zwierząt. Sceny narracyjne pojawiają się rzadko. Na ścianach jaskiń mamy do czynienia z wizerunkami zwierząt zachodzącymi na siebie. Każda z figur, na nakładających się na siebie rysunkach jest samoistna. Zazwyczaj nie ma żadnej akcji, nigdy nie były one razem komponowane. Odosobnione są przypadki kiedy artysta paleolityczny sięga po inny zestaw doznań estetycznych i przedstawia krajobraz lub walczące ze sobą zwierzęta (jaskinia Pekarna na Morawach, Lascaux we Francji). Ale obok aspektów naturalistycznych, obecny jest w tym malarstwie również biegun magicznej abstrakcji, będący próbą dostrzeżenia istoty rzeczy, która tu wyraża się symbolicznie (symbole lub przedstawiania damskich i męskich narządów płciowych). Oba te bieguny są różnymi przeżyciami.

AltamiraBison
Malowidło przedstawiające bizona w jaskini Altamira w Hiszpanii.
Atlantyda odkryta IV - Atlanci pokazują twarz1
Malowidło przedstawiające konie, w jaskini Lascaux we Francji, fragment.

Sztuka tych ludzi stwarza wielki krok do zrozumienia kultury pradziejowej. Powstaje więc pytanie jakie czynniki można uznać za sprawcę powstania tych malowideł, jaka jest ich funkcja i sens. Wydaje się, że mogły to być obrazy wotywne, religijność jest bowiem czynnikiem integrującym świadomość ludzką. Religia, a raczej magia rezurekcyjna stała się dla ówczesnego człowieka protestem przeciwko śmierci, afirmacją życia, spełnieniem marzeń o nieśmiertelności. Pojawiły się więc wyobrażenia damskich i męskich narządów płciowych, które są nie tylko plastycznym przedstawieniem narodzin, ale też obrazują zjawisko śmierci. Są to niewątpliwie znaki umowne, niosące ze sobą bogactwo treści związanych z magią rezurekcyjną.

Malarstwo naskalne pełniło również funkcję magii łowieckiej. Myśliwy malował zwierze, które pragnął upolować.

  • Mam nadzieje że coś podobnego jeszcze się pojawi